Podręcznik Mobilna chemia

Mobilna Chemia to multimedialny podręcznik przeznaczony do wspomagania procesu nauczania-uczenia się chemii w szkole podstawowej. Ta e-książka można być odtwarzana na urządzeniach mobilnych jak komputer, smartfon i tablet. Aplikacja współpracuje bez zarzutu ze wszystkimi dostępnymi systemami operacyjnymi. Takie rozwiązanie umożliwia indywidualne dopasowanie tempa pracy badawczej ucznia do jego indywidualnych potrzeb.

Po „otwarciu" książki używając strzałek umieszczonych w rogach każdej strony można „przewracać" kolejno jej kartki. Treści rozmieszczone są na wzór układu dwustronicowego. Takie zabiegi znacznie ułatwiają uczniowi pierwszy kontakt z nową formą środka dydaktycznego.

Rysunek 1. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia obrazujący wygląd interfejsu aplikacji  (opracowanie własne)

Rysunek 1. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia obrazujący wygląd interfejsu aplikacji
(opracowanie własne)

 

W górnej części ekranu znajduje się pasek zadań umożliwiający szybkie poruszanie się po zawartości, uzyskanie informacji na temat korzystania z aplikacji oraz zawierająca przyciski, dzięki którym można ją zminimalizować do ikony w pasku zadań, bądź całkowicie wyłączyć. Kliknięcie w „Spis treści" spowoduje pojawienie się okna dialogowego z listą tematów lekcyjnych oraz innych materiałów. Dzięki tej funkcji można bezpośrednio przejść do interesującego nas zagadnienia.

Na pasku zadań znajdującym się w dolnej części ekranu rozmieszczone są ikony służące ułatwieniu korzystania z zasobów podręcznika oraz umożliwiające jego personalizację. Najechanie kursorem myszy na „aktywności", a następnie kliknięcie „Mapa aktywności" powoduje, że bardziej widoczne stają się ikony, pod którymi kryją się elementy wspomagające lub sprawdzające wiedzę zawartą w treściach nauczania tj.: filmy, ciekawostki, objaśnienia pojęć, infografiki, zadania i wiele innych. Jest to bardzo przydatna funkcja, gdyż pozwala uczniowi na pełną eksplorację zawartości. Wskazując opcję „Rysowanie" uczeń ma możliwość m. in. zakreślania, podkreślania oraz wyróżniania treści znajdujących się w tematach lekcyjnych. Taka sposobność powoduje dostosowanie środka dydaktycznego do indywidualnych potrzeb oraz jego personalizację, a z racji tego, że jest to narzędzie wirtualne można ukryć lub usunąć dokonane zmiany. Korzystając z funkcji aplikacji uczeń może również samodzielnie tworzyć notatki, schematy, ilustracje i pomoce naukowe. Możliwości Mobilnej chemii sprawiają, że jest ona zarówno podręcznikiem, jak i zeszytem, czyli w pełni kompletnym i samowystarczalnym środkiem dydaktycznym.

Każdy temat lekcji zbudowany jest w taki sam sposób, według obranego przez twórców schematu. Na pierwszej stronie pod tytułem „Eksperymentuj samodzielnie" znajduje się opis doświadczenia, które uczeń może samodzielnie przeprowadzić przy użyciu środków dostępnych w gospodarstwie domowym. Wymienione są naczynia oraz substancje niezbędne do realizacji zadania. Plan wykonania zapisany w punktach pozwala na dokładne odwzorowanie poleceń i zapewnia sukces w zakresie wykonanej pracy. Dodatkowo na marginesie strony znajduje się ikona „Domowe laboratorium". Kliknięcie w nią powodu je pojawienie się okna dialogowego. Na jego pierwszej stronie ponownie zostały zamieszczone informacje o danym eksperymencie. Na drugiej natomiast znajduje się fotorelację oraz obserwacje i wnioski.

Taka forma wstępu do tematu lekcyjnego zapewnia większe zaangażowanie w proces dalszego przyswajania wiedzy. Ukazuje też obecność chemii w najbliższym otoczeniu i życiu codziennym. Sprawia, że nauka staje się ciekawsza, gdyż uczeń zdobywa informacje dotyczące go bezpośrednio, a nie tylko suchą teorię. Zastosowanie takiego zabiegu znacznie przybliża młodego człowieka do tej ścisłej dziedziny nauki i niweluje wrażenie jej niedostępności oraz nieprzydatności.

Rysunek 2. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia oraz rozwinięcie ikony „Domowe laboratorium” (opracowanie własne)

Rysunek 2. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia oraz rozwinięcie ikony
„Domowe laboratorium" (opracowanie własne)

 

Najważniejszym elementem każdego tematu lekcji jest oczywiście jego zawartość merytoryczna, na którą przeznaczono w podręczniku cztery strony. Podawane tam informacje wzbogacono licznymi rysunkami, zdjęciami i schematami. Elementy te zawierają analogie do najbliższego otoczenia, wskazówki ułatwiające eksperymentowania oraz zapisywanie równań reakcji, zadania rachunkowe wraz z przykładami rozwiązań. Autorzy starali się w miarę możliwości nawiązywać do zagadnień związanych ze środowiskiem naturalnym, uwrażliwiać uczniów na problemy ekosystemu będące bezpośrednią lub pośrednią konsekwencją działalności człowieka.

Starania o atrakcyjność wizualną tekstu zaowocowały różnego rodzaju jego wyróżnikami. Ważne słowa i zdania pogrubiono lub umieszczono w ramkach. Czerwonego koloru czcionki użyto do poleceń skierowanych bezpośrednio do użytkownika. Na żółto zakreślono wyrazy lub hasła, których definicje znajdują się w słowniku pojęć chemicznych. Na marginesach umieszczono ikony aktywności przyporządkowane do filmu, rozmaitości i dodatkowych informacji. Ich wskazanie kieruje użytkownika na dodatkowe strony, co powoduje chwilowe oderwanie się ucznia od czytanego tekstu. Można przypuszczać, że zabieg ten będzie zachęcał do większej eksploracji zagadnień i pomagał łagodzić monotonię pracy. Treści wzbogacające i rozwijające temat lekcyjny ukryte pod ikonami opatrzone są zazwyczaj zdjęciami, rysunkami lub schematami. Wspomaga to proces uczenia się poprzez angażowanie wielu zmysłów.

FOT3

Rysunek 3. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna Chemia oraz rozwinięcie ikon
„Film", „Rozmaitości" i „Dodatkowe informacje" (opracowanie własne)

 

Każda lekcja zawiera część weryfikującą poziom przyswojenia wiadomości z danego tematu zatytułowaną „Sprawdź, co już potrafisz" znajduje się. Uczeń ma za zadanie m.in. zbudować słownik pojęć, które są zawarte w treści lekcji. Polega to na dopasowaniu słowa lub określenia do definicji. Dzięki takiej formie młody człowiek na bieżąco również sprawdza poziom zrozumienia treści oraz wie, które pojęcia sprawiają mu trudność i należy ponownie przeanalizować.

W prawym dolnym rogu strony umieszczono ikonę opisaną poleceniem „Rozwiąż zadania". Do każdego tematu lekcyjnego autorzy przygotowali cztery zadania interaktywne sprawdzające stan opanowania wiedzy. Odbiegają one znacznie od tradycyjnej formy tego typu poleceń. Składają się z: wstępu teoretycznego, polecenia oraz części, w której uczeń może dokonać interakcji. Zadania mają atrakcyjną i intuicyjną szatę graficzną. Ich celem jest sprawdzenie, czy użytkownik potrafi zastosować zdobytą wiedzę, a nie tylko ją odtworzyć. Taki zabieg umożliwia doskonałą weryfikację poziomu zrozumienia tematu. Skłania młodego człowieka do analitycznego myślenia, wyciągania wniosków oraz syntezy zdobytej wiedzy.

W prawym górnym rogu okna dialogowego części interaktywnej wszystkich zadań znajdujących się w podręczniku widnieją ikony umożliwiające sprawdzenie poprawności rozwiązania oraz jego ponownego udzielenia. Forma oceny przyswojonych informacji jest zaprojektowana w taki sposób, aby zwiększała efektywność procesu uczenia się poprzez aktywizację intelektualną, emocjonalną oraz praktyczną.

Rysunek 4. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia oraz rozwinięcie ikon „Sprawdź, co już potrafisz” i „Rozwiąż zadania”. Zaznaczono również funkcje „Sprawdź” oraz „Rozwiąż ponownie”  w interaktywnej części zadania (opracowanie własne)

Rysunek 4. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia oraz rozwinięcie ikon „Sprawdź, co już potrafisz" i „Rozwiąż zadania". Zaznaczono również funkcje „Sprawdź" oraz „Rozwiąż ponownie"
w interaktywnej części zadania (opracowanie własne)

 

Ostatnia część każdego tematu zatytułowana jest „Czego się dowiedzieliście". Zawiera najważniejsze informacje i stanowi pigułkę wiedzy z danej lekcji. Nie jest jednak powieleniem wcześniejszych treści, nawet tu uczeń może nauczyć się czegoś nowego. Na dole ostatniej strony znajduje się sześć ikon.

Rysunek 5. Ikony: „Domowe laboratorium”, „Łamigłówka”, „Zadania filmowe”, „Radio chemFM”,  „Magia cyfr” oraz „Nasz bohater” (opracowanie własne)

Rysunek 5. Ikony: „Domowe laboratorium", „Łamigłówka", „Zadania filmowe", „Radio chemFM",
„Magia cyfr" oraz „Nasz bohater" (opracowanie własne)

 

Pierwsza z nich to „Domowe laboratorium". Umożliwia użytkownikowi powrót do eksperymentu, którym zaczynał się dany temat. Taka retrospekcja powoduje, że młody człowiek w pełni rozumie dane zagadnienie i bliskość chemii w życiu. Najpierw wykonał ciekawe doświadczenie, przy użyciu środków dostępnych w gospodarstwie domowym. Następnie nabył i utrwalił wiedzę teoretyczną. Na końcu, zaś powraca do tego samego eksperymentu, lecz teraz jest w pełni świadomy zachodzących zjawisk lub procesów. W ten sposób zaktywizowano ucznia intelektualnie, emocjonalnie i praktycznie.

Pod drugą ikoną mieści się „Łamigłówka". Ma najczęściej formę krzyżówki z hasłami do uzupełnienia. Poprzez zabawę pełni funkcję sprawdzającą poziom przyswojonej wiedzy.

Rysunek 6. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia – Łamigłówka (opracowanie własne)

Rysunek 6. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia – Łamigłówka (opracowanie własne)

 

Następnym elementem aktywnym są „Zadania filmowe". Po kliknięciu pojawia się okno dialogowe z krótkim wstępem teoretycznym, poleceniem, częścią interaktywną zadania oraz filmem do odtworzenia. Treści audiowizualne są takie same jak w temacie lekcyjnym. Jest to kolejna forma sprawdzająca, lecz w tym przypadku nie tylko stan wiedzy ucznia, ale również umiejętność oglądania materiału filmowego ze zrozumieniem.

Rysunek 7. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna Chemia – Zadania filmowe (opracowanie własne)

Rysunek 7. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna Chemia – Zadania filmowe (opracowanie własne)

 

Czwartą z ikon jest „Radio chemFM". Ten element również pełni funkcję sprawdzającą, tym razem jest to jednak umiejętność słuchania ze zrozumieniem.

Rysunek 8. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia – Radio chemFM (opracowanie własne)

Rysunek 8. Zrzut ekranu podręcznika Mobilna chemia – Radio chemFM (opracowanie własne)

 

Pod ikoną zatytułowaną „Magia cyfr" mieszczą się informacje opatrzone danymi liczbowymi związanymi z tematem lekcji, a pod ikoną „Nasz bohater" znajdzie uczeń skrócony życiorys osoby, która przyczyniła się do rozwoju chemii jako nauki oraz powiązanie jej dokonań z treścią nauczania danej lekcji.

Na końcu każdego działu tematycznego znajduje się jego podsumowanie. Informacje tam przedstawione są głównie w formie schematów i tabel. Zawarta w pigułce jest tu cała najważniejsza treść z wszystkich tematów lekcyjnych. Na dole ostatniej strony użytkownik może znaleźć 8 ikon. Każdy z elementów aktywnych stanowi sprawdzenie stanu wiedzy lub jej dodatkowe uzupełnienie.

Rysunek 9. Ikony: „Zadania filmowe”, „Infografiki”, „Zadania do infografik”, „Test gimnazjalny”,  „Gra memory”, „Gry planszowe”, „Doświadczenia z czujnikami” oraz „Układ okresowy pierwiastków chemicznych” (opracowanie własne)

Rysunek 9. Ikony: „Zadania filmowe", „Infografiki", „Zadania do infografik", „Test gimnazjalny",
„Gra memory", „Gry planszowe", „Doświadczenia z czujnikami" oraz „Układ okresowy pierwiastków chemicznych" (opracowanie własne)

 

Moduł „Zadania filmowe" różni się formą od znajdujących się pod tą samą nazwą aktywności w tematach lekcyjnych. W tym przypadku uczeń na podstawie materiału filmowego samodzielnie uzupełnia komentarz lektora. Jest to doskonały sposób na rozwijanie umiejętności projektowania i opisu przebiegu eksperymentu chemicznego. Skłania również do syntezy wiedzy, obserwacji i formowania wniosków, co przyczynia się do wzrostu efektywności procesu uczenia się.

Ikona „Infografiki" daje możliwość syntetycznego powtórzenia treści kolejnych lekcji poprzez analizę obrazów graficznych. Informacje przedstawione są za pomocą obrazu graficznego. W ten sposób uczeń łatwiej przyswaja wiedzę, ponieważ może ją uporządkować na zasadzie skojarzeń wizualnych. Pod ikoną „Zadania do infografik" kryje się zbiór zadań graficznych integralnie powiązanych z infografikami. Korzystając z tej możliwości uczeń sprawdza poziom przyswojenia wiedzy z danego działu tematycznego.

Ikona „Test" po kliknięciu uruchamia zbiór zadań testowych obejmujących tematykę danego działu. Forma jest bardzo zbliżona do tej na faktycznym egzaminie końcowym. Taki zabieg powoduje znaczne zmniejszenie poziomu stresu odczuwanego przez ucznia, gdy przystąpi do rozwiązywania testu podsumowującego III etap edukacji. Jest konsekwencją sukcesywnego oswajania się z formą. Użytkownik po rozwiązaniu testu wie, które zagadnienia sprawiają mu trudność i może przystąpić do ich powtórzenia.

Ikona „Gra memory" uruchamia grę zatytułowaną „Pędząca stonoga" polegającą na dopasowaniu elementów według określonego w poleceniu klucza. Jest to doskonały przykład nauki poprzez zabawę. Angażuje użytkownika intelektualnie, emocjonalnie oraz praktycznie, czyli przyczynia się do zwiększenia efektywności procesu nauczania – uczenia się chemii.

Pod szóstym elementem aktywnym kryją się „Gry planszowe". Po kliknięciu następuje skierowanie do strony: http://wycinajigraj.pl. Znajdują się na niej gry zespołowe związane z tematyką chemiczną. W celu zabawy należy je najpierw wydrukować i przygotować. Zwiększa to zaangażowanie młodego człowieka, ponieważ najpierw musi wykonać czynności manualne. Pobudza również emocjonalnie, gdyż pozwala odczuć satysfakcję z samodzielnego wykonania pomocy dydaktycznej. Chemiczne gry planszowe są materiałem wspomagającym kształcenie, uczą poprzez zabawę. Wpływają pozytywnie na osobowość ucznia, umożliwiają doskonalenie umiejętności społecznych.

Pod ikoną „Doświadczenia z czujnikami" mieszczą się opisy eksperymentów chemicznych, do których wykonania należy użyć czujników firmy PASCO. Po kliknięciu ukazuje się krótki wstęp teoretyczny, lista potrzebnych sprzętów i substancji, dokładny opis przebiegu, sposób zbierania danych i zapisywania wyników oraz pytania kontrolne. Ze względu na poziom skomplikowania doświadczenia poleca się przeprowadzić je podczas lekcji wspólnie z uczniami.

Pod ostatnią ikoną mieści się „Układ okresowy pierwiastków chemicznych" w kilku odsłonach zawierających różne informacje.

Układ okresowy pierwiastków chemicznych

 

Każdy dział tematyczny podręcznika zawiera około 35 krótkich, monotematycznych filmów. Zamieszczone w podręczniku filmy podzielić można na trzy grupy:

  • filmy ilustrujące przebieg eksperymentów chemicznych, przeznaczone do wspierania zrozumienia i zapamiętania przebiegu procesów chemicznych lub przygotowania do wykonania eksperymentu
  • filmy typu Khan Academy, przeznaczone do wspierania samodzielnego ćwiczenia umiejętności (np. zapisywania równań reakcji, interpretacji tabel chemicznych),
  • filmy bez lektora, wspomagające ćwiczenie skupiania uwagi na samym obrazie, by następnie z jego pomocą przygotować komentarz lektora opisujący kolejne sceny filmu.

Szukaj

Kontakt

Zakład Dydaktyki Chemii UAM

ul. Umultowska 89b,

61-614 Poznań

Kierownik Zakładu

Hanna Gulińska

tel. 61 829 1583

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.